حفظ طبیعت در جهان بینی اسلامی>>

یکی از صفات خداوند، حفیظ است و در جهان بینی اسلامی، کل هستی در حوزه حفاظت پروردگار قرار دارد. بر اساس آموزه های دینی، انسان مسلمان نیز باید خود را به این صفت بیاراید و خود را در هر مکان و موقعیتی نگه دارنده و پاسدار امانت ها و نعمت ها از جمله محیط زیست انسانی بداند. پیشگیری از نابودی و تلف شدن طبیعت نیز با رعایت امانت داری و حفاظت امکان پذیر است.

پیامبر اسلام زمین را مادر انسان و امین خداوند می داند و می فرماید: «در نگه داری زمین بکوشید و به آن حرمت نهید که مادر شماست. هر کس بر روی آن کار نیک و یا بدی انجام دهد، گزارش خواهد کرد».

داشتن چنین نگاهی به طبیعت که پیامبر آن را به پیروان خود می آموزد و نیز خود را فرزند و پرورش یافته دامن او دانستن، در بهره وری درست از آن، اثر فراوان دارد.

                                          جنگل؛ طلای سبز>>

جنگل، از ثروت های طبیعی و از عناصر مهم حیات وحش هر زمینی به شمار می آید. با قطع درختان و نابودی جنگل ها، به پیشروی آب باران در زمین های صاف کمک و هموار و در نتیجه از ذخیره شدن آب در خاک جلوگیری می شود و به دنبال آن، فرسایش منابع طبیعی آغاز می گردد.

عواملی همچون توجه نکردن به ارزش های زیست محیطی و تنوع زیستی، سامان ندادن به مراکز جمعیتی و مشاغل داخل و حاشیه جنگل ها، بهره برداری بی رویه و غیراستاندارد از درختان و منابع جنگلی و جاده سازی، در سرعت بخشی به تخریب وسیع این منابع ارزشمند بسیار مؤثرند. جنگل، هدیه خدایی و دوست لازم بشر به شمار می رود. هیچ یک از پدیده های طبیعت، به اندازه جنگل در زندگی سالم آدمیان نقش اساسی ندارد. انسان نخستین، تنها در پناه طبیعت توانست به حیات و تولید نسل خود ادامه دهد. آدمی در قبال نگه داری جنگل و نوع بهره وری از آن، مسئول است. بدیهی است که جنگل، فقط متعلق به یک نسل و زمان خاص نیست، بلکه یک سرمایه ملی و جهانی است. در گفتار دینی نیز بارها به اهمیت درخت و درخت کاری و حفظ و پرورش گیاهان اشاره شده است.

پیامبر گرامی اسلام در حدیثی فرمود: «هرکه درختی بنشاند و ثمر دهد، خداوند به اندازه میوه های آن درخت به او پاداش می دهد»

                             نقش خاک در محیط زیست انسان>>

از انواع آلودگی های محیط زیست، آلودگی خاک است. خاک، از منابع مهم طبیعت و پالاینده و تصیفه کننده آن است. بدون خاک سالم، ادامه زندگی ممکن نیست؛ زیرا 95 درصد غذای انسان از زمین تأمین می شود. خداوند، زمین و آسمان و همه نعمت های آن را برای آدمی آفریده و طبیعت را رام و مطیع انسان ساخت تا بتواند هرگونه بهره را از آن ببرد.

«همه عناصر طبیعت، از آنِ همه انسان ها و بلکه همه آفریده های خداوند است و هیچ کس حق نابودی و آلودگی آنها را ندارد. عواملی چون رشد شهرنشینی، ازدیاد زباله های شهری و جذب شدن برخی مواد شیمیایی در خاک، حفاری های معادن، چرای بی رویه دام ها، استفاده از سموم و آفت کش ها و مصرف بیش از حد کودهای شیمیایی، به فرساش و آلودگی خاک و تخریب سطح زمین می انجامد. منابع محیط زیست، از مشترکاتند و همه حق دارند درست و منظم از آنها استفاده بکنند و کسی حق ندارد با آلوده کردن و استفاده نادرست آنها، زیست دیگران را به محیطی غیربهداشتی، دشوار و خطر آفرین تبدیل کند و همه در برابر این عناصر، مسئول هستند.»

                             دنیای امروز و محیط زیست بی روح>>

دنیای صنعتی امروز با تخریب جنگل ها و نابودی فضاهای سبز و پژمردگی و مرگ گل و گیاه روبه روست. پیشرفت بی رویه صنعت، همان گونه که صفا، یک دلی و پیوندهای استوار خانوادگی را از مردم صنعت زده گرفته و روانشان را رنجور و افسرده ساخته است، آخرین روزنه های امید را نیز که جنگل ها و دشت های خرم و مزرعه های سرسبز بود، تباه ساخت و انسان را در میان آهن های خشن، دیوارهای بتونی و دود و آلودگی های گوناگون صنعتی، بی کس و تنها رها کرد. اکنون انسان های بی شماری به سرگردانی، پریشان حالی و افسردگی دچار شده اند که نتیجه شوم و ناخواسته جهان صنعتی است و آرام آرام به فاجعه ای انسانی تبدیل می شود. گفتنی است که دانشمندان، آفات صنعتی را بیش از بلاهای طبیعی دانسته اند. بر این اساس، احیای دوباره محیط زیست و برگرداندن سرزندگی و شادابی زمین به آن، عامل مهمی در ایجاد روحیه نشاط و امید در انسان هاست.

اما با این حال  امروزه مشکلات محیط زیستی رو به رشد بوده و فعالان محیط زیست ایدههای بدیعی برای حفظ اکوسیستم ارائه میکنند. با این که تلاشهای شماری در جهت حفظ زمین از فاجعه زیستمحیطی صورت گرفته است، اما تهدید اکوسیستم از جهات مختلف همچنان ادامه داشته و ممکن است در نهایت موجب از بین رفتن آن شود. شاید فکر کنیم وظیفه فعالان محیط زیست است که اکوسیستم را حفظ کنند، اما نمیتوانیم به این بهانه از زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم. این وظیفه همه ما است که جلوی تخریب زمین و طبیعت آن را بگیریم. ما که ساکنین کره زمین هستیم، لازم است که اقدامات فوری برای کاهش تمام احتمالات از دست رفتن این خانه زیبا و چیزهایی که در آن قرار دارد را انجام دهیم. اگر همه دست به دست هم بدهیم میتوانیم تغییر اساسی ایجاد کنیم و شاید ظرف چند سال آینده ببینیم میزان ویرانی محیطزیست کاهش یافته است. 

                                      دفع زباله>> 

پس از صرف یک فنجان چای در کنار جاده، لیوان یک بار مصرف را کجا میاندازیم؟ چه تعداد از ما زبالههایمان را در کیسه زباله نگه میداریم تا یک سطل زباله پیدا کنیم؟ ما باید به خودمان و افراد دیگری که برای تفریح به طبیعت میآیند بهداشت مربوط به محیطزیست را یاد دهیم. رها کردن زبالهها و پلاستیکها در محیط نه تنها موجب تکثیر پشهها و باکتریها و میکربهای دیگر میشود بلکه موجب آلودگی خاک نیز میشود، بیشتر مردم فکر میکنند پاکیزگی تنها مربوط به خانه است و به راحتی زبالههایشان را در جاده میاندازند، این تفکر مثل این است که فرد بخشی از خانهاش را پر از زباله کند بدون این که آن فضا را بخشی از خانهاش بداند. این احساس که کره زمین خانه ماست به فرد کمک میکند که این افکار اشتباه را کنار بگذارد، باید گهگاه به مقامات مسئول برای سازماندهی دفع مناسب زبالهها گوشزدهایی داده شود تا برنامههایی برای جمعآوری زبالههایی که در مناطق ریخته شده را اجرا کنند.

                                               توقف جنگل زدایی>>

از بین بردن جنگلها به عنوان برنامه کاری پسا استعماری دیده میشود. استعمارگران درصد زیادی از گیاهان و حیوانات در کشورهای مستعمره را به دنبال تخریب منابع زندگی و نیز برای ساخت جادههایی برای سود بردن از مستعمرهشان از بین بردند، میلیونها حیوان برای سرگرمی و نیز استفاده از بخشهایی از بدنشان مانند عاج، کشته شدند. زنجیره کشتن و تخریب منجر به ویرانی اولیه طبیعت شد. این کشورهای مستعمره پس از استقلال، روشهای استعماری را دنبال کرده و شروع به جنگل زدایی کردند و هنوز هم این روند ادامه دارد. قطع درختان، میزان اکسیژن را کاهش میدهد، منجر به فرسایش خاک و لغزش زمین میشود زیستگاه طبیعی حیوانات وحشی را از بین میبرد و آنها را مجبور به پیشروی به شهرها و روستاها میکند، در آنجا با گونههای خطرناکتری به نام انسان رو به رو میشوند و به خاطر آسیبی که برای انسانها دارند، بیرحمانه کشته میشوند. باید الزامی وجود داشته باشد که باید به جای هر درختی که برای مصارف مختلف بریده میشود، گیاهی کاشته شود. این باید شعار ما باشد: زندگی کن و اجازه زندگی بده. 

                                  ممنوعیت پلاستیک>> 

پلاستیک در کنار بمبها، جزء کشفیات و اختراعات آسیبرسان علمی است که توسط دانشمندان اختراع شده است. پلاستیک کلر دار بدترین تأثیر را روی زمین ایجاد میکند، چرا که مواد شیمیایی زیان بخشی تولید میکنند و وقتی آب در این زمینها جاری میشود و به سفرههای آبی میرسد، آن را نیز آلوده میکند. در واقع ما راهی برای مردن کشف کردهایم! تا به امروز گزارش شده است که وقتی کیسههای پلاستیکی را به داخل آب میاندازیم یا روی زمین رها میکنیم، بیش از ۲۶۰ گونه جاندار میمیرند و یا در پلاستیکها محبوس میشوند. پلاستیکهای تجزیهپذیر در بلندمدت تجزیه میشوند، اما موجب تولید گاز متان میشوند که نقش اصلی در گرم شدن کره زمین دارد. ما میتوانیم از روزنامههای قدیمی برای بستهبندی، از کیسههای کنفی به عنوان کیسه حمل و از بطریهای شیشهای یا کنفی به جای بطریهای پلاستیکی استفاده کنیم. حتی اگر از کیسههای پلاستیکی استفاده مجدد کنیم بهتر از این است که هر بار از یک پلاستیک جدید استفاده کنیم، با این کار مقدار پلاستیک مورد استفاده کاهشیافته و خطرات آن نیز به نسبت کمتر میشود. 

                       استفاده کمتر از وسایل نقلیه شخصی>> 

گاهی اوقات که گروههای مختلف دعوت به اعتصاب یا راهپیمایی میکنند، شمار وسایل نقلیه در جاده کم شده و میزان آلودگی نیز کمتر میشود. اکنون زمان استفاده از دوچرخه و پیادهروی رسیده است که جنبههای مختلفی برای سلامت انسان در بر دارد: با این کار هم میتوانیم آلودگی ایجادشده به واسطه اتومبیل را کاهش دهیم و هم میزان چربی و کلسترول بدنمان را تعدیل کنیم. باید از وسایل حملونقل عمومی استفاده کرده و استفاده از وسایل نقلیه شخصی را محدود کنیم. بسیاری از ما ممکن است پیش از این با افزایش هزینه بنزین و گازوئیل به استفاده از حملونقل عمومی روی آورده باشیم. به هر علتی که باشد اگر چنین عمل نکنیم، با دنیایی رو به رو خواهیم شده که مملو از مصنوعات ساخته بشر و عاری از هر گونه مخلوقات جاندار خواهد بود. 

                                                کشاورزی>>

در فرهنگ مصرفگرایی که در بیشتر کشورها غالب شده است، به تعادل محیطزیست آسیب وارد میشود. در گذشته، مردم جنگلها را از بین میبردند تا به عنوان زمین کشاورزی از آن استفاده کنند، سپس با به وجود آمدن فست فودها و غذاهای حاضری مردم زمینها را رها کردند و کارخانهها به جای آن ساخته شدند. اگر روزی چیزی برای خریدن و خوردن نداشته باشیم چه میشود؟ کشاورزی را باید از خودمان شروع کنیم، گلدان یا سبزیجات در حیات پشتی بکاریم تا علاوه بر صرفهجویی در هزینه و سلامتی، فرهنگ تولید را دوباره احیا کنیم. ما میتوانیم مسئولان مربوطه را وادار به متوقف کردن تبدیل زمینها به ساختمان و کارخانه کنیم. 

                                        جلوگیری از شکار غیرقانونی>> 

نگهبانان جنگل با تمام وجود با شکار مبارزه میکنند، اما هنوز حیوانات بیشماری توسط شکارچیان نابود میشوند. باید از وضعیت بد مدیریت و عملکرد اجتماعی به جای ایجاد آگاهی در بین مردم گلایه کرد. برای ممنوعیت محصولات حیوانی باید قانون سختگیرانهای وجود داشته باشد و خریداران آن باید اشیاء خریداریشده را کنار بگذارند. وقتی ببرها کشته میشوند جمعیت گیاهخواران افزایشیافته و باعث تضعیف پوشش گیاهی میشوند. این کار تعادل زنجیره غذایی را بر هم میزند و همه اینها به خاطر شکار بیرویه حیوانات اتفاق افتاده است که تنها راه پایان دادن به آن مبارزه همگانی با شکار است.